تحليل پذيرد ، و به سبب تحليل ، آن قدر حرارت كه باشد ضعيف گردد . و هرگاه كه حرارت غريزي ضعيف شود ، جگر ضعيف گردد و كيلوس ( Chyle ) را خون نتواند كردن ، پس استسقاء ادا كند . علامتهاي آن : اما علامت زقي آنست كه شكم گران باشد ، و بلمس چون مشك آب بود . و علامت طبلي آنست كه " ناف " بيرون آيد ، و شكم بدان گراني نباشد ، و بلمس همچون مشك پر باد باشد ، و اگر دست بر وى زني آواز طبل دهد . ( 1 / 239 ) و علامت لحمي آن است كه اندامها آماسيده شوند ، و هرگاه كه انگشت برنهي و اعتماد كني در وى نشيند و اثر آن يك زمان بماند ، و رنگ روى و رنگ اندامها ، به رنگ زندگان نماند و بيشترين 1 را طبع نرم باشد . علاج زقي بهترين علاج تشنگى كشيدن است و گرسنگي ، و از ديدن آب و به كار داشتن آن منع بايد كرد ، و هر دو 2 روزي " قي " بايد كرد ، و هر بامداد ، رياضت معتدل به كار داشتن و اندر گرمابه 3 عرق آوردن و اندر ريگ گرم نشاندن ، چنان كه سر او در سايه باشد و تن او در آفتاب و ريگ ، گرم باشد ، و تدبير ادرار بول كردن ، و اندر آب دريا و آب معدنها چون " گوگرد " و " آب زاك " نشاندن ، و استفراغ به حب غاريقون كردن . صفت حب غاريقون بگيرند : غاريقون ده درم ، عصاره غافث و ريوند چيني از هر يكى دو درم ، شكر طبرزد ( تبر زد / قند سوخته ) ده درم ، حب كنند و هر بامداد يك درم بدهند . و اگر اسهال بسيار گردد ، بازگيرند و شير شتر اعرابي با اندكى بول او سود دارد ، و آنجا كه شتر اعرابي نباشد ، شتر را به علف بيرون نبرند و لكن آرد جو خمير كنند و هر روز تخم كرفس و تخم باديان 4 صد درم اندر آن بسرشند و بدهند ، تا شير او نيك شود ، و طعام او نان بريان كرده باشد . و خمير نان بايد كه نيك خاسته بود ، و اندر خمير ، تخم كرفس و تخم باديان و تخم نانخواه بسرشند و هر روز مقدار ده ستير 5 از اين نان را تب ( مستمري ، مواجب ) او كنند . و اگر اين نان اندر نخود آب ثريد كنند شايد ، و 6 روغن شيربخت 7 با روغن بادام با روغن فستق و ترب ، خام و پخته ، سود دارد 8 ، چندانكه بخورد . و اگر از گوشت صبر نتواند كرد ، گوشت نذر و و كبك و گنجشك دهند ، بريان كرده ، و اندر نخود آب پخته . و اگر به ضرورت آب دهند ، اندكى شير بياميزند ، يا به آب انار قناعت كنند . و اگر حرارتي و تبي نباشد ، هر بامداد ، آب برگ ترب و كرفس و برگ كسنه كوفته و فشارده و جوشانيده و كفك برداشته و پالوده با اندكى شكر ميدهند . ( 1 / 240 ) اما علاج طبلي شكم را بتكميد گرم دارند بسپوس گرم و نمك گرم و ارزن و مانند آن ، و پوست سمور و روباه پوشيدن ، و ماء الاصول 9 ميدهند با معجون فنداديقون ، و كندر و زيره پيوسته